موتٌ فی عزِّ خیرٌ من حیاه فی ذل

مشخصات بلاگ
مطالب پربحث‌تر

تابع هدف در نظام حقوقی اسلام

يكشنبه, ۲۲ دی ۱۳۹۲، ۱۱:۴۴ ب.ظ

بسم الله الرحمن الرحیم


بهینه سازی شاخه ی کاربردی ریاضیات است که طی آن معمولا یک تابع هدف رو ماکزیمم یا مینیمم می کنند. و در نهایت بهترین نقطه را برای تامین هدف خود بدست می آورند. انتخاب این تابع هدف بسیار مهم است. در واقع نشان می دهد چه چیز قرار است بهینه شود

سوال اینجاست که نظام حقوقی اسلام چه چیزی را میخواهد ماکسیمم کند؟ تابع هدفش چیست؟

حرف آخر بنده این است که تابع هدف در نظام حقوقی اسلام (ن.ح.ا) عدالت نیست.لزومی ندارد عدالت ماکزیمم شود!!

وارد بحث می شویم

عدالت یعنی چه؟ اینجا منظورمان از عدالت این است : اعطا کل ذی حق حقه ، حق هر صاحب حقی را به صورت کامل به او بدهیم

واضح است که ن.ح.ا متضمن برقراری عدالت واقعی نیست. اگر فردی لپتابت رو جلوی چشمت بدزده و شما از اون فرد شکایت کنی و نتونی ادعایت را اثبات کنی، نه تنها حقت را به تو نمی دهند بلکه طرف می تواند از شما شکایت کند که چرا تهمت زدید و ...

خلاصه حسابتون موکول میشه به اون دنیا. تو ابن دنیا امکان رسیدن به عدالت واقعی نیست

ولی سوال اینجاست که آیا ن.ح.ا تلاش میکند این عدالت را تا جای ممکن محقق کند. یعنی آیا طوری تنظیم شده است که حق تا جای ممکن به حق دار برسد؟

بنده هیچ دلیلی برای این موضوع نمی بینم. تنها دلیل ممکن برای این ادعا عدالت خداوند است. خدا اگر در این دنیا عدالت را با ن.ح.ا ماکزیمم نکند هیچ مشکلی پیش نمیاید چون آخرتی وجود دارد که عدالت واقعی را فراهم کند

در عوض به نظر من رشد و کمال بشر در ن.ح.ا تابع هدف است. توضیح اینکه حکمت خدا ایجاب می کند اگر استعداد بی نهایت به مخلوقی می دهد امکانات و ابزارهای لازم جهت کمال او به سمت بی نهایت را نیز برایش فراهم کند. اگر استعدادی بدهد و امکان شکوفاییش را ندهد کار لغوی انجام شده که از خدا سر نمی زند. پس قطعا ن.ح.ا هم طوری طرح ریزی شده است که کمال بشر را در دنیا ماکسیمم کند و نه عدالت را

به بیان دیگر اگر بین بهینه سازی کمال و بهینه سازی عدالت در دنیا ناسازگاری وجود داشته باشد، قطعا عدالت فدای کمال می شود چرا که با وجود آخرت نگران عدالت هستی نیستیم

حالا سوال این است که این بحث چه فایده ای دارد؟

ببینید گاهی اوقات به مسائلی در اسلام برمی خوریم که برای بعضی بسیار عجیب است ولی از طرف دیگر سندش یقینی است

دو مثال میزنم

1- دیه زن ، ارث زن و ... نصف مرد است

2- دیه چهار انگشت کمتر از 3 انگشت است !!!

سوال اول : با چه پشتوانه ای به این دستورات عجیب عمل می کنیم؟

آنچه حجت را بر ما تمام میکند این است که هیچ برهان عقلی برای بطلان اینها نداریم در حالی که برای انتساب این احکام به امام معصوم و حق بودن کلام معصوم برهان داریم. پس با خیال راحت عمل می کنیم. در واقع احکام میتوانند بسیار عقل گریز(عجیب) باشند ولی عقل ستیز و ضد عقل نباشند

سوال دوم: آقا ما دلمون آروم نمیشه، یه جوری توجیه کنید چه جوری میشه خدا این جور حکمی بده؟ در واقع یه کاری کن برامون اینقدر عجیب نباشه.

جواب سوال دوم معمولا یقین برای ما حاصل نمی کند. گرچه بیان توجیهات قوی برای اقناع مخاطب بسیار لازم است. کاری که شهید مطهری برای بسیاری از این احکام در کتابهاشون انجام داده اند

حالا حرف بنده این است که در چنین موارد تنها راه توجیه این نیست که این احکام عادلانه هستند. مثلا سعی کنیم نشان دهیم حقوق مرد و زن در عین تفاوت توازن دارند.

به جای این جور توجیه میتوان گفت مثلا مرد در دنیا حقوق بیشتری از خودش را نسبت به زن میتواند در ن.ح.ا احصا کند و این هیچ اشکالی ندارد. شاید خدا با توجه به شناختش از زن و مرد خواسته کمال آنها را ماکزیمم کند. شاید زن با تحمل محقق نشدن حقوقش و صبر به خاطر اهداف بزرگ تر بهتر کامل می شود. و شاید مرد با داشتن دست بالاتر ، و حقوق قابل احصاء بیشتر مورد امتحان قرار می گیرد و کمالش در استفاده خوب از این نعمت است.

و یا شاید خدا دیه 4 انگشت را کمتر از 3 انگشت قرار داده تا صحنه ی امتحانی برای قطع کننده ی انگشت ها فراهم کند. این ظاهرا عادلانه نیست. به جای اینکه زور بزنیم نشان دهیم که این هم میتواند عادلانه باشد ، این جور که من میگم توجیه کنید

اگر شما به هر دلیلی سه انگشت یک نفر را سهوا قطع کنید در معرض یک امتحان الهی قرار خواهید گرفت. از یک طرف مسائل مالی می گوید انگشت چهارم راهم قطع کن که دیه کمتری بپردازی و از طرفی انسانیت می گوید نه قطع نکن

انسانها در همین صحنه های امتحان کمال پیدا می کنند. با انتخاب های درست. شاید این حکم برای کمال شما آمده است نه برای عدالت حداکثری در دنیا

شاید مثالم خنده دار باشه ولی امیدوارم منظور نهایی بنده را خوب گرفته باشید

پی نوشت:

1-قطعا اگر طرح ریزی ن.ح.ا به صورتی که متضمن بیشترین کمال ممکن برای انسان باشد را ، به عنوان اصلی ترین حق بشر بدانیم، قطعا این دو تابع همیشه در یک نقطه بهینه می شوند. چون معنای مشترکی به هر دو داده ایم. 

2- بنده معتقدم ن.ح.ا در زمینه حقوق زن و مرد توازن خوبی دارد. صحبت اینجاست که خیلی لزومی ندارد توازن داشته باشد


و من الله التوفیق

  • محمد حسین متالهی اردکانی

تابع

حقوق

بهینه

نظام حقوقی اسلام

حکمت

عدالت

کمال

نظرات  (۶)

  • حسین بوذرجمهری
  • سلام
    خیلی خوب بود. استفاده کردم.
    فقط چندتا نکته نگارشی دارم.
    یکی اینکه اینقدر پاراگراف نداشته باش. پاراگراف یک جمله ای چیز قشنگی نیست. سعی کن قواعد نگارشی پاراگراف رو رعایت کنی تا متنت قشنگتر بشه.
    احساس میکنم بین پاراگرافهات دو تا اینتر میزنی. نکن اینکارو! همون معمولی بهتره.
    کلا از لحاظ شمایل و قیافه متنت جوری بنویس که رسمی تر باشه. آدم راحت تر ارتباط برقرار میکنه. الان فضای خالی بین سطور متنت خیلی زیاده و زیبنده نیست. ضمن اینکه پس فردا اگه خواستی از این متن توی پایان نامه، کتاب یا مجله استفاده کنی نمیتونی و باید بازنویسیش کنی.
    اگه از این نظرها بیشتر کار کنی متنت برای اهل فن مفهوم تر هم میشه.
    بازم ممنون از متن خوبت
    یاعلی
  • حسین بوذرجمهری
  • آخرین غیر روزمره ات رو هم خوندم. خیلی شیرین و دلچسب بود. ممنون که نوشتی
  • مهدی رنجبر
  • شیرین بود.
    استفاده کردیم. فکر کنم پناهیان توی صحبتهای امسال محرمش همین هدف رو دنبال میکرد.
    ولی واقعا به عمل که میرسیم خیلی سخت میشه. بعضی وقتها که میخوام دعا کنم، با خودم میگم که، ممکنه این چیزی که میخوام در جهت رشدم نباشه، ما هم که قبلا از خدا خواستیم ما رو رشد بده، پس چرا اصرار کنم بر یک دعا.
    فکر کن (خدای ناکرده)مادرت مریض شده، تو بین دو تا انتخابی که مریضی مادرت رو تحمل کنی و رشد کنی یا اینکه مادرت زودتر شفا بگیره و دعای تو مستجاب بشه...
    سخته...
    ولی یه چاره‌ای برای خودم پیدا کردم. اینطوری دعا میکنم که میگم خدایا توکه بر هر کاری توانایی، مسیر رشد ما رو بر مسیر شفای مادرمون قرار بده و زودتر مادر ما رو خوب کن
    ولی خیلی قشنگ بود. لینکش میکنم
    پاسخ:
    سلام
    آره این هم برای من حل نشده

    مثلا تو دعای ماه رمضون میگین خدا همهی مریضا رو شفا بده ، همه گرسنه ها رو سیر کنه و ...    و اصلا دغدغه نداریم گرسنگی و بیماری شاید براشون خوبه
    برای خودم هم سواله
    یاعلی
    خب ما میخوایم که خوب بشن اما خدا خودش متوجهه! ‌و به قول آقای پناهیان اگر دستگاه امتحان اجازه بده شفا رو می‌ده
    پاسخ:
    متوجه منظورتون نشدم
    شما نوشتین براتون سؤاله که چرا ما تو دعاها شفای همه بیمارها رو میخوایم در حالی که شاید برای کمالشون باشه و به نفعشون باشه منم گفتم خب ماها یه درخواست حداکثری از خدا می‌ کنیم اما دیگه خدا خودش متوجهه که چی برای کدوم بنده‌اش خوبه و با توجه به دستگاه امتحان دعای ماها رو یا مستجاب می کنه یا نه.امیدوارم تونسته باشم منظورم را رسونده باشم.
    پاسخ:
    بله ممنون

    متوجه نشده بودم که نظرتون ناظر به نظر بالاییه. داشتم ارتباطش رو با پست پیدا می کردم نتیجتا، معنیش رو نفهمیده بودم.

    متشکر

    سلام نوشته ی جالبی بود.ببخشید ظاهراکسی بااستفاده ازنام من براتون نظری گذاشته اون هم بصورت خصوصی .من نمیدونم راجب چی نوشته.به هرحال عذرمیخوام  که این اتفاق افتاده.

    پاسخ:
    سلام
    خیلی ممنون

    بله بنده هم متوجه نشدم چرا خصوصی ارسال شده بود چون مساله خصوصی نبود
    فکر کنم اشتباهی کرده ایشون
    باتشکر

    ارسال نظر

    ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
    شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
    <b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
    تجدید کد امنیتی